थायरॉईड (Thyroid) कंट्रोलमध्ये आहे, औषधही चालू आहे… तरी वजन कमीच का होत नाही?

खूप जण diet करतात, चालण्याचा व्यायाम करतात, जिम करतात. तरीही काट्यावरचं वजन बदलत नाही. यामुळे निराशा येते, आत्मविश्वास कमी होतो आणि माझीच काहीतरी चूक होते आहे असा विचार सुरू होतो.

पण खरं सांगायचं तर,वजन न कमी होण्यामागे फक्त Thyroid जबाबदार नसतो, तर त्याच्याशी जोडलेले अनेक अदृश्य घटक (hidden factors) असतात.

या लेखात आपण सविस्तर पाहणार आहोत:

  • Thyroid असून वजन का अडकतं?
  • रिपोर्ट normal असूनही त्रास का होतो?
  • कोणत्या चुका लोक नकळत करतात?
  • वजन कमी करण्यासाठी खरोखर काय उपयोगी ठरतं?

Thyroid म्हणजे काय आणि वजनाशी त्याचा काय संबंध आहे?

Thyroid ही गळ्याला असलेली एक लहानशी ग्रंथी आहे, पण तिचं काम खूप मोठं आहे.ती T3 आणि T4 हे हार्मोन्स तयार करते, जे आपल्या शरीराचा metabolism म्हणजेच "ऊर्जा जाळण्याची गती" नियंत्रित करतात.

थायरॉईड च्या त्रासाचे दोन प्रकार असतात.

  • Hypothyroidism - मर्यादेपेक्षा कमी
  • Hyperthyroidism - मर्यादेपेक्षा जास्त

Hypothyroidism मध्ये काय होतं?

  • Thyroid हार्मोन्स कमी होतात
  • Metabolism slow होतो
  • शरीर कमी calories जाळतं
  • Fat साठायला लागत

म्हणूनच Hypothyroidism असलेल्या लोकांमध्ये वजन वाढणं किंवा वजन कमी न होणं ही खूप common समस्या आहे.

Thyroid कंट्रोलमध्ये असूनही वजन का कमी होत नाही?

१) Thyroid "control" म्हणजे खरंच control आहे का?

अनेक लोक सांगतात,

"माझा Thyroid रिपोर्ट normal आहे."

पण इथे एक महत्त्वाचा मुद्दा आहे.

  • फक्त TSH normal असणं पुरेसं नसतं
  • T3, T4, Free T3, Free T4 कधी तपासलेलेच नसतात
  • Subclinical hypothyroidism मध्ये symptoms असूनही रिपोर्ट borderline असतो

त्यामुळे रिपोर्ट normal असूनही metabolism अजूनही slow असू शकतो.

२) Thyroid औषध म्हणजे weight loss medicine नाही

हा सगळ्यात मोठा गैरसमज आहे.

Thyroxine किंवा इतर Thyroid medicines:

  • हार्मोन balance करतात
  • पण fat जाळण्याचं काम करत नाहीत

जर lifestyle, diet आणि activity योग्य नसेल तर:

  • औषध असूनही वजन तसंच राहू शकतं
  • कधी कधी हळूहळू वाढतही जातं

म्हणजेच medicine + lifestyle = result,फक्त medicine = नाही.

३) Insulin resistance - छुपा शत्रू

Thyroid असलेल्या अनेक लोकांमध्ये:

  • Insulin resistance वाढलेली असते
  • शरीर sugar योग्य पद्धतीने वापरत नाही
  • Fat burning process बंद पडतो

यामुळे:

  • पोटावरची चरबी जात नाही
  • थोडं खाल्लं तरी वजन वाढतं
  • उपाशी राहिलं तरी वजन कमी होत नाही

विशेषतः:

  • PCOS असलेल्या महिलांमध्ये
  • 30-45 वयोगटात
  • बैठं काम (Sedentary lifestyle*) असलेल्यांमध्ये

* - Sedentary lifestyle म्हणजे तुमचा दिवसाचा बराचसा वेळ बसून किंवा झोपून आणि खूप कमी शारीरिक हालचालींमध्ये घालवणे, सामान्यपणे बैठा जॉब, लांबचा प्रवास आणि टीव्ही, संगणक, गेमिंग याचा वापर असते.

४) चुकीचा diet = वजन कमी न होण्याचं मुख्य कारण

"मी तर कमी खातो" हे वाक्य खूप लोक म्हणतात.

पण प्रत्यक्षात:

  • कर्बोदकं (Carbs) जास्त
  • प्रथिनं (Protein) कमी
  • फायबर Fiber कमी
  • जेवण्याच्या वेळा (Meal timing) विस्कळीत

Thyroid असताना:

  • फार कमी खाणं (starvation diet) नुकसान करतं
  • शरीर survival mode मध्ये जातं
  • Fat जाळणं थांबतं

योग्य diet म्हणजे:

  • पुरेसं protein
  • complex carbs
  • healthy fats
  • आणि सातत्य (consistency)

Thyroid आणि व्यायाम - चुकीची पद्धत तर नाही ना?

५) फक्त चालणं पुरेसं नसतं (काही लोकांसाठी)

Walking चांगलं आहे, पण:

  • फक्त slow walking
  • रोज 15-20 मिनिटं
  • कोणताही progression नाही

यामुळे metabolism stimulate होत नाही.

Thyroid असलेल्या लोकांसाठी:

  • Strength training (light weights)
  • Brisk walking
  • Yoga + pranayamaहे जास्त effective ठरतात.

Gym बंद नाही, पण over-exercise पण धोकादायक असतो.

६) झोप आणि stress - दुर्लक्षित कारणं

Thyroid + कमी झोप = वजन वाढणारच.

  • ६ तासांपेक्षा कमी झोप
  • सततचा ताणतणाव (stress)
  • Cortisol hormone वाढतो
  • Fat loss थांबतो

आजकाल:

  • मोबाईलचा अति वापर (Mobile usage)
  • रात्री उशिरापर्यंत पार्ट्या, जागरणं (Late nights)
  • मानसिक ताण

हे सगळं Thyroid weight loss मध्ये अडथळा आणतात.

Thyroid मध्ये वजन कमी करण्यासाठी खरंच काय करावं?

Practical आणि realistic उपाय

  1. डॉक्टरांच्या सल्ल्याने Complete thyroid profile तपासणं(फक्त TSH वर अवलंबून राहू नका)
  2. Protein-rich Indian diet
    • डाळी, पनीर, अंडी, दही
    • योग्य प्रमाणात carbs
  3. Strength + movement
    • फक्त sweating नव्हे, muscle building
  4. Meal timing सुधारणा
    • उशिरा जेवण टाळा
    • वारंवार जंक फूड (frequent junk snacking) खाणं बंद
  5. Sleep + stress management
    • किमान ८-९ तास झोप
    • दीर्घ श्वसन (Deep breathing) / प्राणायाम (pranayama)
  6. Patience
    • Thyroid weight loss slow असतो
    • पण अशक्य नाही

Thyroid असून वजन कमी होऊ शकतं का? (Final Truth)

होय...Thyroid असूनही वजन कमी होऊ शकतं, पण:

  • Shortcut नाही
  • Fake claims नाही
  • "7 दिवसात 5 किलो" ही फसवणूक आहे

योग्य उपचार (treatment), डाएट (diet), व्यायाम (exercise) आणि सातत्य (consistency) असेल तर:वजन नक्कीच कमी होऊ शकतंआणि ते टिकूनही राहतं

त्यामुळे जर तुम्ही Thyroid कंट्रोल मध्ये असून वजन कमी होत नसेल आणि तुम्ही स्वतःलाच दोष देत असाल तर थांबा.

समस्या तुमच्यात नाही, तर तुमच्या चुकीच्या पद्धतीत आहे.

Medical Disclaimer:हा लेख केवळ माहिती देण्यासाठी आहे. कोणताही उपचार किंवा औषध सुरू/बंद करण्याआधी डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.