हल्ली किडनी स्टोन (Kidney Stone) किंवा मुतखडा ही समस्या लहान मुलांपासून ते वृद्धांपर्यंत वाढताना दिसते.

अचानक पोटाच्या खालच्या भागात होणारी असह्य वेदना, लघवी करताना जळजळ, रक्त येणं – ही सगळी लक्षणं अनेकदा किडनी स्टोनची सुरुवात असतात.

पण खरा प्रश्न असा आहे👇
❓ किडनी स्टोन नक्की का होतो?
❓ कोणत्या सवयींमुळे हा आजार वाढतो?

चला तर मग, सोप्या भाषेत आणि सविस्तर समजून घेऊया.

🪨 किडनी स्टोन म्हणजे नेमकं काय?

आपल्या रक्तामधील घाण, टॉक्सिन्स आणि अतिरिक्त खनिजं (Minerals) किडनी फिल्टर करून लघवीतून बाहेर टाकते.
पण जेव्हा ही खनिजं योग्य प्रमाणात बाहेर पडत नाहीत, तेव्हा ती एकत्र जमा होऊन किडनी स्टोन (दगड) तयार करतात.

हे दगड खालील घटकांपासून बनलेले असू शकतात:

  • कॅल्शिअम 
  • ऑक्सिलेट 
  • युरिक ऍसिड 
  • फॉस्फेट 

किडनी स्टोन होण्याची प्रमुख कारणं

१) पाणी कमी पिणं 

👉 किडनी स्टोन होण्याचं सर्वात मोठं कारण म्हणजे पाणी कमी पिणं.

जेव्हा आपण कमी पाणी पितो तेव्हा :

  • लघवी गडद होते
  • खनिजं dilute होत नाहीत म्हणजे विरघळत नाहीत 
  • ती एकत्र जमा होतात

📌 त्यामुळे व्यवस्थित पाणी न पिणाऱ्या लोकांना किडनी स्टोनचा धोका जास्त असतो.

किडनीबद्दलचे 7 धोकादायक गैरसमज
https://befitwithyoga.blogspot.com/2025/12/kidney-myths-inmarathi.html

२) जास्त मीठ खाणं

जास्त प्रमाणात मीठ खाल्ल्यामुळे:

  • लघवीत कॅल्शिअम जास्त जातं
  • कॅल्शिअम + ऑक्सिलेट एकत्र येऊन खडा तयार होतो

⚠️ याबाबतीत चिप्स, वेफर्स, लोणची, फास्ट फूड, बेकरीतले पदार्थ हे सगळे नकळत मूतखडा तयार करणारे पदार्थ आहेत.

३) जास्त प्रोटीन (Non-Veg / Protein Diet)

जास्त प्रमाणात:

  • मांस
  • अंडी
  • रेड मीट
  • हाय प्रोटीन सप्लिमेंट्स 

हे घेतल्यामुळे:

  • युरिक ऍसिड वाढतं
  • किडनीवर ताण येतो
  • युरिक ऍसिडचे खडे तयार होतात

किडनी खराब होण्याची सुरुवातीची लक्षणं: शरीर आधीच देते इशारे,
https://befitwithyoga.blogspot.com/2025/12/early-symptoms-of-kidney-failure.html

४) ऑक्सिलेट जास्त पदार्थांचा अतिरेक

ऑक्सिलेट जास्त असलेले पदार्थ:

  • पालक
  • बीट
  • चॉकलेट
  • बदाम
  • चहा

हे पदार्थ मर्यादेपेक्षा जास्त घेतल्यास कॅल्शिअम ऑक्सिलेटचे खडे तयार होऊ शकतात.

५) सॉफ्ट ड्रिंक्स आणि कोल्ड ड्रिंक्स

👉 कोलाचा समावेश असलेल्या ड्रिंक्स मध्ये:

  • फॉस्फोरिक ऍसिड असतं
  • कॅल्शिअम चं शोषण कमी होतं
  • किडनी स्टोनचा धोका वाढतो

⚠️ त्यामुळे रोज सॉफ्ट ड्रिंक पिणं म्हणजे किडनीला हळूहळू नुकसान करणं.

६) बैठी जीवनशैली (Lack of Physical Activity)

जास्त वेळ बसून राहणं, व्यायाम न करणे किंवा सतत बसून काम करणे यामुळे :

  • कॅल्शिअम हाडांमध्ये न राहता रक्तात जातं
  • लघवीतून जास्त कॅल्शिअम बाहेर पडतं

📌 ऑफिसमध्ये काम करणारे, व्यायाम न करणारे लोक यांना याबाबतीत जास्त धोका असतो.

औषधं घेत असूनही साखर वाढते? ही 7 कारणे धक्कादायक आहेत
https://befitwithyoga.blogspot.com/2025/12/seven-reasons-of-sudden-blood-sugar-spike.html

७) आनुवंशिक कारणं (Genetic Factors)

जर:

  • आई-वडिलांना
  • भावंडांना

किडनी स्टोनचा त्रास असेल,
तर तुम्हालाही स्टोन होण्याची शक्यता २-३ पट जास्त असते.

८) काही औषधांचा साइड इफेक्ट

काही औषधं जसं:

  • कॅल्शिअम सप्लिमेंट्स 
  • व्हिटॅमिन डी सप्लिमेंट्स 
  • काही अँटिबायोटिक 

ही औषधं डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय घेतल्यास किडनी स्टोनचा धोका वाढतो.

९) लघवी अडवून ठेवण्याची सवय

वारंवार लघवी रोखून धरल्यामुळे:

  • किडनीमध्ये ताण वाढतो
  • खनिजे किडनीमध्ये साठायला सुरुवात होते 
  • खडे होण्यास सुरूवात होते 

👉 ही सवय लहान वाटते, पण परिणाम मोठे असतात.

१०) जास्त साखर आणि प्रक्रिया केलेलं अन्न 

अति साखर खाण्यामुळे :

  • इन्सुलिन चा वापर योग्य प्रकारे होत नाही 
  • कॅल्शियम उत्सर्जन वाढते म्हणजे कॅल्शियम शरीरातून जास्त प्रमाणात बाहेर टाकलं जातं 

🍩 केक, बिस्किटे, मिठाई हे सगळे अप्रत्यक्ष खडे तयार करणारे ठरतात.

लसूण खाल्ल्याने ब्लड शुगर कमी होते का? | सत्य, फायदा आणि योग्य वापर
https://befitwithyoga.blogspot.com/2025/12/does-garlic-reduces-blood-sugar.html

११) जास्त घाम येणं (Hot Climate)

उष्ण हवामानात:

  • घामातून पाणी बाहेर जातं
  • लघवी कमी होते
  • किडनी स्टोनचा धोका वाढतो

📌 त्यामुळे उन्हाळ्यात पाणी जास्त पिणं खूप गरजेचं आहे ज्यामुळे शरीरात पाण्याची पातळी संतुलित राहील.

१२) पचनसंस्थेचे आजार

जसं की:

  • जुनाट अतिसार
  • इरिटेबल बोवेल सिंड्रोम (IBS) हा आतड्यांशी संबंधित एक सामान्य, दीर्घकालीन आणि जुनाट आजार आहे, जो मोठ्या आतड्यावर परिणाम करतो. यात पोटात वेदना, पेटके, गॅस, फुगणे, तसेच जुलाब किंवा बद्धकोष्ठता अशी लक्षणे वारंवार दिसतात. हा विकार सामान्यतः जीवघेणा नसला तरी, योग्य आहार आणि जीवनशैलीतील बदलांनी यावर नियंत्रण ठेवणे आवश्यक असते
  • गॅस्ट्रिक शस्त्रक्रिये नंतर

शरीरात पाणी आणि खनिजांचा असंतुलन होतं, ज्यामुळे खडा तयार होतो.

⚠️ किडनी स्टोन दुर्लक्ष केल्यास काय होऊ शकतं?

  • असह्य वेदना होतात 
  • मूत्रमार्गात  संसर्ग होऊ शकतो 
  • किडनी मध्ये सूज येऊ शकते 
  • किडनी फेल होऊ शकते (दुर्मिळ पण शक्य)

✅ किडनी स्टोन टाळण्यासाठी सोपे उपाय

✔ दिवसाला भरपूर पाणी पिणं (किमान ३-४ लिटर)
✔ मीठ आणि साखर कमी खाणं
✔ रोज 30 मिनिटं चालणं
✔ डॉक्टरांचा सल्ला न घेता औषधं न घेणं
✔ संतुलित आणि चौरस आहार घेणं 

मंडळी, किडनी स्टोन अचानक होत नाही, तो आपल्या रोजच्या सवयींचा परिणाम असतो.

त्यामुळे आज पाणी कमी पिणं, उद्या वेदना सहन करणं, यापेक्षा ही प्रक्रिया आत्ताच थांबवणं गरजेचं आहे.